Annotatsiya

Mazkur tadqiqotda Rossiyaning Arxangelsk viloyatidagi Lomonosov konidan olingan saponit asosida yuqori samarali sorbent ishlab chiqish va uni nodir yer elementlarini (NYE) ajratib olishda qo‘llash imkoniyatlari o‘rganildi. Saponit namunalari termik (625 °C) va kimyoviy (temir asosida ustunlash/pillaring) modifikatsiyalandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, modifikatsiyalangan saponitlarning adsorbsion sig‘imi sezilarli darajada oshib, maksimal 18,8 mg/g ga yetdi. Optimal sharoitlar (pH = 4,1; kontakt vaqti – 4 soat; sorbent:eritma nisbati – 1:33) da NYE ni ajratib olish darajasi 99 % gacha yetishi aniqlandi. Olingan natijalar modifikatsiyalangan saponitlarning samarali, ekologik xavfsiz va iqtisodiy jihatdan maqbul sorbent ekanligini ko‘rsatadi

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Anastopoulos I., Bhatnagar A., Lima E.C. Adsorption of rare earth metals: a review of recent literature // Journal of Molecular Liquids. – 2016. – Vol. 221. – P. 954–962. – DOI: 10.1016/j.molliq.2016.06.076.

2. Iannicelli-Zubiani E.M., Cristiani C., Dotelli G., Gallo Stampino P., Pelosato R., Mesto E., Schingaro E., Lacalamita M. Use of natural clays as sorbent materials for rare earth ions: materials characterization and set up of the operative parameters // Waste Management. – 2015. – Vol. 46. – P. 546–556. – DOI: 10.1016/j.wasman.2015.09.017.

3. Wu Z. et al. Review of rare earth element (REE) adsorption on and desorption from clay minerals: application to formation and mining of ion-adsorption REE deposits // Ore Geology Reviews. – 2023. – Vol. 157. – 105446. – DOI: 10.1016/j.oregeorev.2023.105446.

4. Russo S.C., González-Álvarez I., Cocker H.A., McCoy-West A.J. The fundamentals of rare earth element ion adsorption clay deposits: a mineral systems approach for exploration // Journal of Geochemical Exploration. – 2025. – Vol. 278. – 107845. – DOI: 10.1016/j.gexplo.2025.107845.

5. Villanova-de-Benavent C., Smith M.P., Lyons P., Marquis E. Rare earth element adsorption experiments onto kaolinite in water, NaCl, Na₂SO₄ and NaHCO₃ solutions: implications regarding ion adsorption rare earth element deposit formation // Clay Minerals. – 2026. – Vol. 61. – P. 1–17. – DOI: 10.1180/clm.2026.10021.

6. Bishop B.A., Alam M.S., Flynn S.L., Chen N., Hao W., Shivakumar K.R., Swaren L., Gutierrez Rueda D., Konhauser K.O., Alessi D.S., Robbins L.J. Rare earth element adsorption to clay minerals: mechanistic insights and implications for recovery from secondary sources // Environmental Science & Technology. – 2024. – Vol. 58, № 16. – P. 7217–7227. – DOI: 10.1021/acs.est.4c00974.

7. Liu X., Tournassat C., Grangeon S., Kalinichev A.G., Takahashi Y., Marques Fernandes M. Molecular-level understanding of metal ion retention in clay-rich materials // Nature Reviews Earth & Environment. – 2022. – Vol. 3. – P. 461–476.

8. Bergaya F., Theng B.K.G., Lagaly G. (eds.). Handbook of clay science. – 2nd ed. – Amsterdam: Elsevier, 2013.

9. Pirnazarov F.G. Mahalliy saponit minerali asosida magniy xlorid va xloratlarini olish texnologiyasini ishlab chiqish: texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Navoiy, 2025.

10. Umirov F.E., Muzaffarov A.M., Pirnazarov F.G., Umirov U.F. Изучение химического состава и свойств минерала сапонита // Горный вестник Узбекистана. – 2020. – № 3 (82). – С. 75–78.

11. Umirov F.E., Pirnazarov F.G. Studying the composition of local raw material saponite mineral rich in magnesium oxide and recovering chloride-chlorate from it // The American Journal of Engineering and Technology. – 2023. – P. 13–20.

12. Pirnazarov F.G., Umirov F.E. Konversiya yo‘li bilan saponit mineralini qayta ishlash // Studying the Progress of Science and Its Shortcomings. – 2024. – Vol. 1, № 2.

13. Umirov F.E., Pirnazarov F.G., Qurbonov M.N. Saponit mineralini konversiya yo‘li bilan qayta ishlash texnologiyasini ishlab chiqish // Sanoatda raqamli texnologiyalar. – 2025. – Jild 3, № 1. – B. 74–79.

14. Umirov F.E., Aripov A.R., Pirnazarov F.G., Saifullaev F.I. Uchtut konidan olingan saponit mineralining mineralogik tarkibi va undan magniy birikmalarini ajratib olish imkoniyatlari // Sanoatda raqamli texnologiyalar. – 2025. – Jild 3, № 4. – B. 20–25. – DOI: 10.70769/3030-3214.SRT.3.4.2025.18.

#saponit #adsorbsiya #nodir yer elementlari #modifikatsiya #sorbent #magnetit