Annotatsiya
Annotatsiya. Maqolada raqamli jamiyat sharoitida huquqiy ongning ontologik o‘zgarishi, virtual borliqning normativ tartibga ta’siri va ijtimoiy me’yorlar bilan nisbati tahlil qilinadi. Metodologiya sifatida huquq falsafasi, raqamli sotsiologiya va me’yoriy tahlil uyg‘unlashtirildi. Natijada “platforma-me’yor”, “algoritmik tartib” va “raqamli legitimlik” tushunchalari aniqlashtirildi hamda huquqiy ongning gibrid modeli taklif etildi.
Kirish. Raqamli jamiyat shakllanishi bilan ijtimoiy hayotning muhim segmentlari, jumladan, muloqot, iqtisodiy almashinuv, ta’lim, xizmatlar va madaniy iste’mol onlayn vositachilikka tayanadigan muhitga ko‘chdi. Bu o‘zgarish ko‘pincha texnik modernizatsiya sifatida talqin qilinsa-da, uning chuqur qatlamida ontologik siljish mavjud: “borliq”ning ijtimoiy tajribada namoyon bo‘lish usullari o‘zgaradi, subyektning o‘zini anglash shakllari qayta tuziladi, me’yoriy tartibning manbalari esa diversifikatsiyalanadi. Mazkur sharoitda huquqiy ongni faqat davlat-huquqiy institutlar tomonidan ishlab chiqariladigan qoidalar va ularni qabul qilish darajasi bilan cheklab tushuntirish yetarli emas. Raqamli muhitda me’yorlar nafaqat qonun va rasmiy hujjatlar, balki platforma siyosatlari, foydalanuvchi shartnomalari, moderatsiya amaliyoti, reyting mexanizmlari, algoritmik tavsiyalar hamda jamoaviy “reaksiya”lar orqali shakllanadi. Shuning uchun huquqiy ongning yangi ontologiyasi masalasi, ya’ni huquqiy ongning mavjudlik asoslari, manbalari va legitimlik mezonlari qanday o‘zgarayotgani ilmiy jihatdan dolzarb muammoga aylanadi.