Annotatsiya

Ushbu maqolada an’anaviy, gibrid va akkumulyatorli elektr transport vositalari uchun forward va backward modellashtirish strategiyalarini taqqoslashga mo‘ljallangan ixcham bo‘ylama avtomobil modeli ishlab chiqilgan. Backward model oldindan berilgan tezlik–vaqt profilidan boshlanib, avtomobil tezlanishi, inertsiya kuchi, g‘ildirash qarshiligi, aerodinamik qarshilik, yo‘l nishabi qarshiligi, g‘ildirakdagi burovchi moment, g‘ildirak aylanish tezligi, transmissiya quvvati va energiya sarfini hisoblaydi. Elektrlashtirilgan avtomobillar uchun model soddalashtirilgan ekvivalent elektr zanjiri asosida akkumulyatorning klemmalardagi quvvati, toki va zaryad holatini ham baholaydi. Forward model haydovchi yoki kuch qurilmasi buyruqlaridan boshlanib, kuchlar balansi va sonli integrallash orqali avtomobilning tezlanishi, tezligi hamda bosib o‘tgan masofasini aniqlaydi. Asosiy tenglamalar o‘zgaruvchilar, parametrlar, o‘lchov birliklari va modellashtirish farazlari bilan birga keltirilgan. Tadqiqot natijalari backward modellashtirish ma’lum harakatlanish sikli uchun energiya sarfini baholashda hisoblash jihatidan samarali ekanini, forward modellashtirish esa boshqaruv tizimlari, avtomobilning harakatlanish qulayligi va o‘tkinchi rejimlarini o‘rganish uchun qulayroq ekanini ko‘rsatadi. Taklif etilgan yondashuv avtomobil energiyasi va ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini dastlabki darajada tahlil qilish, shuningdek, yuqori aniqlikdagi modellarni tekshirish uchun shaffof asos bo‘lib xizmat qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1 Gillespie, T. D. Fundamentals of Vehicle Dynamics. SAE International, 1992.

2 Pettersson, P., Jacobson, B., Bruzelius, F., Johannesson, P., & Fast, L. (2020). Intrinsic differences between backward and forward vehicle simulation models. IFAC-PapersOnLine, 53(2), 14292-14299.

3 Plett, G. L. Battery Management Systems, Volume I: Battery Modeling. Artech House, 2015.

4 Longo, S., et al. Comparative analysis of forward-facing models versus backward-facing models in powertrain component sizing. SAE Technical Paper, 2014.

5 SAE International. SAE J2951_202504: Drive Quality Evaluation for Chassis Dynamometer and On-Road Testing. SAE International, 2025.

#avtomobilni modellashtirish; bo‘ylama dinamika; backward modellashtirish; forward modellashtirish; tortish kuchi; transmissiya; elektr avtomobil; akkumulyator zaryad holati