Annotatsiya

Magistral suv quvurlarining uzoq muddat ishlashi davomida ichki sirt holati va oqim kesimi o‘zgaradi. Bu holat gidravlik ishqalanish koeffitsiyentini boshlang‘ich qiymatda saqlab hisoblashning ishonchliligini pasaytiradi. Maqolaning maqsadi quvurning eskirishi va ichki cho‘kmalar hosil bo‘lishi sharoitida Darsi–Veysbax ishqalanish koeffitsiyentini vaqt bo‘yicha aniqlash uslubiyatini asoslashdan iborat. Buning uchun ekvivalent g‘adir-budirlikning chiziqli o‘sishi va foydali ichki diametrning kamayishi Kolbruk–Uayt tenglamasi bilan birlashtirildi. Tenglama teskari kvadrat ildizli o‘zgaruvchi orqali interval bilan himoyalangan Nyuton usulida yechildi va oddiy iteratsiya bilan taqqoslandi. Natijalar shartli magistral quvur misolida hamda 2 501 ta Reynolds soni va nisbiy g‘adir-budirlik kombinatsiyasida tekshirildi. Uzunligi 10 km, boshlang‘ich diametri 0,800 m va sarfi 0,600 m³/s bo‘lgan ssenariyda 20 yil davomida ishqalanish koeffitsiyenti 0,014586 dan 0,021765 gacha, ishqalanishdagi napor yo‘qotishi esa 13,24 m dan 20,26 m gacha oshdi. Bir xil boshlang‘ich baho va to‘xtash mezonida Nyuton usuli 2–3, oddiy iteratsiya 3–12 qadam talab qildi. Natijalar hisoblash algoritmining samaradorligini ko‘rsatadi; ularning real quvurga mosligi g‘adir-budirlik va diametrning o‘zgarish tezliklarini dala o‘lchovlari asosida kalibrlashga bog‘liq. Taklif etilgan uslub quvur holatini baholash, napor zaxirasini aniqlash va texnik xizmat davriyligini asoslash uchun qo‘llanishi mumkin

Foydalanilgan adabiyotlar

1 Colebrook, C. F., & White, C. M. (1937). Experiments with fluid friction in roughened pipes. Proceedings of the Royal Society of London. Series A, 161(906), 367–381. DOI: 10.1098/rspa.1937.0150

2 Colebrook, C. F. (1939). Turbulent flow in pipes, with particular reference to the transition region between the smooth and rough pipe laws. Journal of the Institution of Civil Engineers, 11(4), 133–156. DOI: 10.1680/ijoti.1939.13150

3 Moody, L. F. (1944). Friction factors for pipe flow. Transactions of the ASME, 66(8), 671–678. DOI: 10.1115/1.4018140

4 Sharp, W. W., & Walski, T. M. (1988). Predicting internal roughness in water mains. Journal AWWA, 80(11), 34–40. DOI: 10.1002/j.1551-8833.1988.tb03132.x

5 Rossman, L. A., Woo, H., Tryby, M., Shang, F., Janke, R., & Haxton, T. (2020). EPANET 2.2 user manual. EPA/600/R-20/133. U.S. Environmental Protection Agency.

6 Haaland, S. E. (1983). Simple and explicit formulas for the friction factor in turbulent pipe flow. Journal of Fluids Engineering, 105(1), 89–90. DOI: 10.1115/1.3240948

7 Swamee, P. K., & Jain, A. K. (1976). Explicit equations for pipe-flow problems. Journal of the Hydraulics Division, 102(5), 657–664. DOI: 10.1061/JYCEAJ.0004542

8 Praks, P., & Brkić, D. (2018). Advanced iterative procedures for solving the implicit Colebrook equation for fluid flow friction. Advances in Civil Engineering, 2018, Article 5451034. DOI: 10.1155/2018/5451034

#magistral suv quvuri #Kolbruk–Uayt tenglamasi #Darsi–Veysbax koeffitsiyenti #dinamik g‘adir-budirlik #ichki cho‘kma #Nyuton usuli #gidravlik qarshilik #kalibrlash