Annotatsiya

Ushbu maqolada harorat o‘lchash vositalarini kalibrlash jarayonining metrologik samaradorligini oshirish va amaldagi kalibrlash uslubiyotini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Haroratni o‘lchashda natijalarning aniqligi va ishonchliligiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar, jumladan, etalon vositaning metrologik xususiyatlari, tashqi muhit harorati, o‘lchash sharoitlari, asbobning barqarorligi hamda operator faoliyati bilan bog‘liq ta’sirlar tahlil qilingan. Kalibrlash jarayonida o‘lchash xatoliklarini aniqlash, natijalarni etalon qiymatlar bilan taqqoslash va o‘lchash noaniqligini baholashga asoslangan takomillashtirilgan yondashuvni ishlab chiqishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, kalibrlash natijalarining metrologik kuzatiluvchanligini ta’minlash, o‘lchash natijalarini qayta ishlash hamda kalibrlash sifatini baholash mezonlarini takomillashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Namunaviy ma’lumotlarda ikkinchi darajali tuzatish modeli tuzatishsiz xatoliklarning o‘rtacha kvadratik qiymatini 0,32 °C dan 0,029 °C gacha (bitta nuqtani chiqarib tekshirish bo‘yicha) kamaytirdi, +100 °C nuqtada kengaytirilgan noaniqlik 0,065 °C dan 0,044 °C gacha (k = 2) kamaydi

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

1. Усманова Х.А., Шеина Н.Е. Оптимизация метрологического обеспечения калибровки датчиков давления и температуры на основе оценки неопределенности измерений и экономической эффективности // Innovations in Science and Technologies. – 2026. – Т. 3, № 9. – С. 584–595.

2. Стриженов Е.М., Шакуров А.В., Кротов А.С., Пушкарев А.В. Практические основы термометрии. Учебное пособие. – Москва: Издательство МГТУ им. Н.Э. Баумана, 2020. – 76 с. ISBN 978-5-7038-5432-7.

3. Лепявко А.П. Вторичные средства измерений температуры. Поверка и калибровка. Учебное пособие. – Москва: АСМС, 2011. – 136 с. ISBN 978-5-93088-084-7.

4. Пометун Е.Д. Оценка неопределенности измерений температуры при калибровке термопреобразователей // Вестник Донецкого университета. Серия 04. Технические науки. – 2024. – № 2. – С. 32–36. DOI: 10.5281/zenodo.12548474.

5. Ismatullayev P.R., Matyakubova P.M., Turayev Sh.A. Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish. Darslik. – Toshkent: Lesson Press, 2015. – 424 b. ISBN 978-9943-4589-7-0.

6. ISO/IEC 17025:2017. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories. – Geneva: ISO, 2017.

7. JCGM 100:2008. Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM). – JCGM, 2008.

8. JCGM 200:2012. International vocabulary of metrology – Basic and general concepts and associated terms (VIM). – 3rd ed. – JCGM, 2012.

9. Preston-Thomas H. The International Temperature Scale of 1990 (ITS-90) // Metrologia. – 1990. – Vol. 27, No. 1. – P. 3–10.

10. EURAMET Calibration Guide cg-8. Guidelines on the calibration of thermocouples. Version 3.1. – EURAMET, 2020.

11. EURAMET Calibration Guide cg-13. Guidelines on the calibration of temperature block calibrators. Version 4.0. – EURAMET, 2017.

12. ILAC-P14:09/2020. ILAC policy for measurement uncertainty in calibration. – ILAC, 2020.

13. Моисеева Н.П. Анализ нестабильности характеристик эталонного платинового термометра в интервале между поверками и способ уменьшения погрешности термометра // Измерительная техника. – 2024. – Т. 73, № 3. – С. 31–37. DOI: 10.32446/0368-1025it.2024-3-31-37.

14. Голобоков М.В. Совершенствование системы метрологического обеспечения термометров LTA и ЛТ-300 // Контроль. Диагностика. – 2026. – № 3. – С. 33–43. DOI: 10.14489/td.2026.03.pp.033-043.

15. Маликов А.А., Сидоркин А.В. Некоторые особенности градуировки плоских термометров сопротивления // Известия Тульского государственного университета. Технические науки. – 2015. – Вып. 8, ч. 2. – С. 132–138.

#harorat #termometr #kalibrlash #etalon #metrologik kuzatiluvchanlik #o‘lchash noaniqligi #tizimli xatolik #tuzatish funksiyasi